Tayland’da yıllardır tutulan iki Uygurun kraliyet affı kapsamındaki tahliyesi özgürlüğe dönüşmedi. 21 Ekim 2026’da Bangkok Merkez Cezaevi’nden Suan Phlu Göçmen Gözaltı Merkezi’ne nakledilen iki kişi Çin’e dönmek istemediklerini bildirirken, Tayland makamları suçlu iadesi prosedürünü gündeme getirdi.
Uyghurify, iki kişinin naklini ve Tayland’da tutulan Uygurların Çin’e gönderilme korkusunu dile getiren mektupları daha önce haberleştirmişti.
On İki Yılı Aşan Alıkonulma
İki Uygur, 13 Mart 2014’te Tayland’da gözaltına alınan 300’ü aşkın Uygurdan oluşan grubun ülkede kalan beş üyesi arasında bulunuyor. Human Rights Watch’a (HRW) göre, iki kişiden biri gözaltına alındığında 14 yaşındaydı. İkili, Ocak 2020’de göçmen gözaltı merkezinden kaçma girişimiyle bağlantılı suçlardan yedi yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Tayland Ulusal İnsan Hakları Komisyonunun 4 Kasım tarihli yazısına göre, kraliyet affından yararlanan iki kişi sınır dışı işlemleri beklenirken göçmen gözaltında tutuluyor. Aynı gruptaki diğer üç Uygur ise cezaevinde kalmaya devam ediyor. Amnesty International, nakilden bu yana iki kişinin avukatlarıyla görüştürülmediğini, sivil toplum kuruluşlarının ve Komisyonun da kendilerine erişiminin engellendiğini bildirdi.
Tayland Makamları İade Prosedürünü Gündeme Getirdi
HRW’nin aktardığına göre, Tayland Dışişleri Bakanlığı yetkilileri bir meclis komisyonuna, Çin’in Bangkok Büyükelçiliğinin Ağustos 2026’da iki kişinin iadesini talep ettiğini söyledi. Amnesty’ye göre Büyükelçilik, Ocak 2025’te de 45 Uygurun “geri gönderilmesini” isteyen bir yazı göndermişti. Tayland, bunun ardından 27 Şubat 2025’te 40 Uyguru Çin’e zorla göndermişti.
Tayland Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Chaiyapruek Duangprapat ise 4 Kasım’da beş Uygur hakkında Çin’in yakalama emirleri bulunduğunu ve hiçbirinin mülteci statüsü olmadığını söyledi. Thai PBS World’ün aktardığına göre Duangprapat, Çin’in iki kişinin yargılanmak üzere gönderilmesini istemesi hâlinde suçlu iadesi anlaşması yoluna başvurması gerektiğini belirtti.
Duangprapat, Çin’den resmî iade talebi gelmesi hâlinde dosyanın Dışişleri Bakanlığı, savcılık ve mahkeme üzerinden değerlendirileceğini; mahkemenin iadeye hükmetmemesi durumunda ise iki kişinin akıbetinin bir üçüncü ülkenin onları mülteci olarak kabul edip etmemesine bağlı olacağını kaydetti. İadenin “politika değil, tamamen yargısal bir mesele” olduğunu ve 2025’te 40 Uygurun geri gönderilmesinden farklı olduğunu savundu.
Bu açıklamada, kesinleşmiş bir iade kararı veya gönderilme tarihi duyurulmadı.
İnsan Hakları Komisyonundan Başbakana Acil Yazı
Tayland Ulusal İnsan Hakları Komisyonu, Komisyon Başkanı Pornprapai Kanjanarin imzasıyla Başbakana gönderdiği ve “en acil” ibaresi taşıyan 4 Kasım 2026 tarihli yazıda, cezasını tamamlamış ya da hâlâ cezaevinde olan beş Uygurun hiçbirinin Çin’e gönderilmemesini istedi. Komisyon, yazısında aynı konuda 9 Haziran 2026’da hükümete ilettiği endişelere de atıf yaptı.
Komisyon, bu kişilerin Çin’e doğrudan veya başka bir ülke üzerinden gönderilmesinin işkence, insanlık dışı muamele ve zorla kaybedilme riski doğuracağını belirtti. Ulusal güvenlik ve devletler arası ilişkiler gerekçelerinin, kişileri tehlikeye geri göndermeme (non-refoulement) yükümlülüğüne istisna oluşturamayacağını vurguladı. Yazıda, İşkenceye Karşı Sözleşme’nin 3. maddesine, Zorla Kaybedilmeye Karşı Sözleşme’nin 16. maddesine ve Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 6. ve 7. maddelerine atıf yapıldı.
Komisyon, meselenin yalnızca bir göç yönetimi sorunu olmadığını, kişilerin yaşamı, güvenliği ve onuruyla doğrudan ilgili olduğunu vurguladı. Telafisi mümkün olmayan bir zarar doğması hâlinde, BM İnsan Hakları Konseyi üyesi olan Tayland’a uluslararası toplumun güveninin de sarsılacağı uyarısında bulundu.
Yazıda, iki Uygurun Çin’e dönmek istemediklerini sürdürdükleri; 2025’te geri gönderilen 40 Uygurun durumu ve güvenliği hakkında ise hâlâ resmî ve açık bir bilgi bulunmadığı kaydedildi.
Güvenli Bir Üçüncü Ülkeye Yerleştirme Çağrısı
Komisyon, beş kişinin kendilerini kabul etmeye hazır üçüncü ülkelere yerleştirilmesinin hızlandırılmasını önerdi. Gözaltındayken ve serbest bırakıldıktan sonra avukatlara ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliğine (UNHCR) tam erişimlerinin sağlanmasını istedi.
Gönderilmeye ilişkin herhangi bir kararın ya da rızanın baskı, tehdit veya uygunsuz yönlendirme olmadan, gerçekten gönüllü biçimde verilmesi gerektiğini de belirtti.
Uluslararası Örgütlerden Uyarı
Amnesty International ve Human Rights Watch da iki Uygurun Çin’e gönderilmesine karşı çıktı. Örgütler, işkence ve diğer ağır ihlallerin yaşanabileceği uyarısında bulunarak güvenli bir üçüncü ülkeye yerleştirme çağrısı yaptı.
Amnesty International Genel Sekreteri Agnès Callamard, “Tayland makamları bu iki Uygur erkeği Çin’e zorla geri gönderme planlarını derhâl durdurmalı” dedi. Callamard, Çin’den alınacak hiçbir diplomatik güvencenin Tayland’ın uluslararası yükümlülüklerinin önüne geçemeyeceğini vurguladı.
HRW Asya Direktörü Elaine Pearson ise “Tayland makamları zulümden kaçan Uygurları hapse atmamalı, onları korumalı” ifadesini kullandı. HRW, BM İnsan Hakları Konseyi’nin 9 Kasım’da Tayland’ın insan hakları sicilini inceleyecek olmasına dikkat çekti.





